Σεξουαλική παρενόχληση, από τον Στρος Καν στον Γουαϊνστάιν

[ ARti news / Ελλάδα / 05.11.17 ]

To σκάνδαλο Γουαϊνστάιν, με περίπου πεντήντα γυναίκες να κατηγορούν τον παραγωγό του Χόλιγουντ για σεξουαλική επίθεση, φέρνει στο φως πολλαπλές περιπτώσεις παρενόχλησης που είχαν ξεχαστεί, γράφει η ισπανική εφημερίδα El Mundo. H υπόθεση αυτή, έρχεται να ανοίξει το κουτί της Πανδώρας σε μια κοινωνία που φαινόταν μέχρι σήμερα να αγνοεί τη σεξουαλική παρενόχληση σε όλους τους τομείς. Από τον κόσμο της τέχνης μέχρι τα Πανεπιστήμια και φυσικά την πολιτική. Αυτό είναι μεγάλο λάθος της εφημερίδας. Η αμερικανική κοινωνία έχει αντιμετωπίσει από τη δεκαετία του 1980 το φαινόμενο και η Ευρώπη ακολούθησε.

Το 1980 , η Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση των ΗΠΑ αποδέχεται την ανάγνωση που έκανε η C. MacKinnon στην αρχή της ισότητας και εισάγει τη σεξουαλική παρενόχληση ως διάκριση στο χώρο εργασίας, θέση την οποία, στη συνέχεια, το 1986, αναγνωρίζει και το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, προτείνοντας μάλιστα έναν διπλό ορισμό: την quid pro quo σεξουαλική παρενόχληση (η ικανοποίηση των σεξουαλικών απαιτήσεων του –ιεραρχικά προϊστάμενου– θύτη τίθεται ως όρος για τη διατήρηση της εργασίας ή την προαγωγή του –ιεραρχικά υφιστάμενου– θύματος) και τη σεξουαλική παρενόχληση που δημιουργεί εχθρικό εργασιακό περιβάλλον (επίμονα σχόλια σεξουαλικού περιεχομένου και επίμονες σεξουαλικές προτάσεις του θύτη που είναι σαφώς ανεπιθύμητες και προσβλητικές για το θύμα). Εντός αυτού του αμερικανικού νομικού περιβάλλοντος, η σεξουαλική παρενόχληση θεματοποιείται σαν μια αθέμιτη στρατηγική ανδρικής κυριαρχίας για τη διατήρηση των εργαζόμενων γυναικών στις χαμηλές βαθμίδες εξέλιξης ή για τον αποκλεισμό τους από εργασιακούς χώρους, στους οποίους δεν έχουν ακόμη εισχωρήσει.

Μόνον ένας μικρός κύκλος φεμινιστριών νομικών και πολιτικών προσωπικοτήτων, που από το 1985 έχει ιδρύσει την ένωση AVFT (Association Εuropéenne contre les violences faites aux femmes au travail) είναι ενήμερος για τις πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει το αμερικανικό φεμινιστικό κίνημα για την καταγγελία της σεξουαλικής παρενόχλησης και την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης. Το Νοέμβριο του 1991,  είχαμε την πρώτη δικαστική υπόθεση σεξουαλικής παρενόχλησης που συντάραξε την κοινή γνώμη των ΗΠΑ, την υπόθεση του δικαστή Clarence Thomas και της καθηγήτριας Anita Hill: ένας μαύρος συντηρητικός δικαστής, υποψήφιος για μια έδρα στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ κατηγορήθηκε ενώπιον της Γερουσίας για σεξουαλική παρενόχληση από την πρώην συνεργάτιδά του, επίσης μαύρη και νομικό καθηγήτρια Πανεπιστημίου Anita Hill. Η υπόθεση αυτή έτυχε ευρείας δημοσιότητας λόγω της τηλεοπτικής κάλυψής της, καταλήγοντας να γίνει «ο λόγος του ενός εναντίον του λόγου του άλλου» (Fassin, 1991). «Εισβολή του δημόσιου στο ιδιωτικό, αδιανόητη για τα ευρωπαϊκά πράγματα», θα σπεύσουν να σχολιάσουν σύσσωμοι οι διαμορφωτές της ευρωπαϊκής και δη της γαλλικής κοινής γνώμης. «Τηλεοπτικοποιημένο ψυχόδραμα, που φέρνει την αμερικανική υστερία και ψύχωση στη φόρα», θα το χαρακτηρίσει η γαλλική εφημερίδα Le Monde στο φύλλο της 15ης Οκτωβρίου 1991, ενώ από τις σελίδες του περιοδικού Nouvel Observateur, η ηγέτιδα του (εξισωτικού) γαλλικού φεμινισμού Elizabeth Badinter θα κατηγορήσει το lobby των αμερικανίδων φεμινιστριών, ότι έχει επιδοθεί σε ένα σύγχρονο κυνήγι μαγισσών με ανεστραμμένο το έμφυλο πρόσημο και θύματα, αυτήν την φορά, τους άνδρες: «στο κάτω-κάτω της γραφής», αναρωτιόταν η Badinter (1991), τι έκανε, επιτέλους, ο δικαστής Thomas για να κατηγορείται; Επειδή τόλμησε να έχει ερωτική επιθυμία και να την εκδηλώσει;» Ωστόσο, έναν χρόνο μετά, τον Δεκέμβριο του 1992, η Γαλλική Εθνοσυνέλευση, υλοποιώντας Σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που προέτρεπε τα Κράτη-Μέλη, αλλά και τους εργοδότες και τα συνδικάτα, να λάβουν πρακτικά μέτρα για την καταπολέμηση της σεξουαλικής παρενόχλησης, και ανταποκρινόμενη σε σχετικά αιτήματα γαλλικών φεμινιστικών οργανώσεων, θα ψηφίσει για πρώτη φορά νόμο που αναγνωρίζει τον εγκληματικό χαρακτήρα της σεξουαλικής παρενόχλησης στο χώρο της εργασίας, ο οποίος, μάλιστα μετά από λίγο καιρό θα ενταχθεί (Mάρτιος 1994) στο corpus του αναθεωρημένου Γαλλικού Ποινικού Κώδικα (αρθρ. 222-33). Η θέση σε ισχύ του νέου νόμου θα δώσει μια διαφορετική τροπή στη σχετική δημόσια συζήτηση. Καθώς ο ποινικός νόμος απευθύνει πλέον ένα κάλεσμα στην κοινωνία να πάψει να είναι ανεκτική σε τέτοιου είδους συμπεριφορές, θα γεννηθεί ένα αληθινό, πραγματικό όσο και κριτικό, κοινωνικό ενδιαφέρον για τη σεξουαλική παρενόχληση… artinews.gr

Με το νόμο αυτό μπαίνει, άραγε, σε αμφισβήτηση  αυτό που ιστορικά αποτελούσε ένα κοινό μυστικό σε όλους, δηλαδή αυτή η –γνωστή σε όλους αν και ανομολόγητη– ‘αναγκαία εργασιακή συνθήκη’ για την πρόσληψη ή την παραμονή στην εργασία πολλών γυναικών, τώρα πλέον που οι γυναίκες αποκτούν συνείδηση της αξιοπρέπειάς τους και αναλαμβάνουν οι ίδιες τον αγώνα για την υπεράσπισή της»; (Louis, 1985).  

Στον απόηχο της έρευνας που πραγματοποίησε, το 1998, το Διεθνές Γραφείο Εργασίας, και η οποία κατέτασσε τη Γαλλία πρώτη χώρα σε κρούσματα σεξουαλικής βίας στον χώρο εργασίας, το σχετικό άρθρο του γαλλικού νόμου τροποποιήθηκε, προκειμένου να περιλάβει στα χαρακτηριστικά του και την «άσκηση πιέσεων κάθε είδους». Το 2002 ο γαλλικός νόμος αναθεωρήθηκε εκ νέου και, προκειμένου να εναρμονιστεί η σεξουαλική παρενόχληση με τη νεοεισερχόμενη έννοια της ηθικής παρενόχλησης στην εργασία (harcèlement moral au travail), η κολάσιμη σεξουαλική παρενόχληση επεκτάθηκε και μεταξύ ισόβαθμων στην ιεραρχία εργαζόμενων. Παρά τις εξαγγελίες ότι ο νέος νόμος θα ήταν ευνοϊκότερος για τα θύματα, και παρά το ότι μέσα από αυτήν την διατύπωση αφορούσε πλέον κάθε είδους σχέσεων και όχι μόνο τις ιεραρχικές, ο νόμος γίνεται τελείως ασαφής ως προς την αντικειμενική διάσταση του εγκλήματος…

Το 2011 ο πρώην βουλευτής της γαλλικής επαρχίας του Ροδανού και, τότε, μέλος του δημοτικού συμβουλίου της περιοχής, Gerard Ducray, o οποίος έχει καταδικαστεί σε τρίμηνη φυλάκιση για σεξουαλική παρενόχληση τριών δημοτικών υπαλλήλων, προσφεύγει στο Συνταγματικό Συμβούλιο με αίτημα την κήρυξη του νόμου αντισυνταγματικού, λόγω της παραβίασης της θεμελιώδους για το ποινικό δίκαιο αρχής nullum crimen nulla poena sine lege certa. Στις 4/5/2012, το Συνταγματικό Συμβούλιο κάνει δεκτή την προσφυγή, ο νομός καταργείται, οι εκκρεμούσες υποθέσεις μπαίνουν στο αρχείο και παύουν οι διώξεις!

…Την απροθυμία βαθύτερης κοινωνικής κατανόησης και νομικής επεξεργασίας της έννοιας άλλαξε το σοκ που προκλήθηκε στη γαλλική κοινωνία από το συμβάν που ακούει στο όνομα «υπόθεση DSΚ»(Ντομινίκ Στρως Καν). Η επί αμερικανικού εδάφους διατύπωση κατηγορίας για βιασμό εναντίον του τότε διευθυντού του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και επικρατέστερου υποψήφιου του Σοσιαλιστικού Κόμματος για την γαλλική Προεδρία στις εκλογές του 2012, Dominique Strauss-Kahn, από μια καθαρίστρια του ξενοδοχείου στο οποίο ο Strauss-Kahn διέμενε στην Νέα Υόρκη, αποτέλεσε ένα πολιτισμικό σοκ για τη γαλλική κοινωνία και επηρέασε τον τρόπο με τον οποίο αυτή αντιμετώπιζε την σεξουαλική παρενόχληση. Την αρχική αποστροφή της γαλλικής κοινής γνώμης για το «perp walk13 » τού, για πολλούς, χαρισματικού Γάλλου πολιτικού άνδρα, που με χειροπέδες οδηγήθηκε στο αμερικανικό δικαστήριο για να απολογηθεί, οι αρχικές φωνές που υψώθηκαν για να τον υπερασπιστούν, με αποκορύφωμα εκείνη του δημοσιογράφου Jean-Francois Kahn, ο οποίος εξηγούσε στο γαλλικό κανάλι France Culture πως στην περίπτωση Strauss-Κahn δεν έχουμε βίαιη απόπειρα βιασμού αλλά μια συγγνωστή μορφή troussage de domestique (σεξουαλική σχέση με το υπηρετικό προσωπικό του σπιτιού), γρήγορα υποχώρησαν. Τελικά,. το «σκάνδαλο» DSΚ αποτέλεσε το συμβάν που ευαισθητοποίησε τη γαλλική κοινή γνώμη γύρω από τους μηχανισμούς συγκάλυψης της σεξουαλικής βίας στο γαλλικό πλαίσιο. Με την υπόθεση DSΚ, οι Γάλλοι έγιναν λίγο «Αμερικανοί», υπό την έννοια ότι, ζώντας τη δική τους υπόθεση Clarence Thomas – Anita Hill, αναστοχάστηκαν κριτικά τον εαυτό τους για την ανεκτικότητα, την οποία είχαν επιδείξει ως προς το ζήτημα της σχέσης βίας και σεξουαλικότητας (Saguy, 2012). Προϊόν της νέας κοινωνικής συνείδησης είναι αυτός, ο δεύτερος, ακριβέστερος και κατά πολύ αυστηρότερος του προηγουμένου, ποινικός νόμος για τη σεξουαλική παρενόχληση, που, με τη διαδικασία του κατεπείγοντος και συγκεντρώνοντας όλες τις ψήφους του γαλλικού Κοινοβουλίου, τέθηκε σε ισχύ την 6η Αυγούστου 2012. Ο νέος νόμος ορίζει ως σεξουαλική παρενόχληση «το να επιβάλει κανείς; σε ένα πρόσωπο, με επαναλαμβανόμενο τρόπο, προτάσεις ή συμπεριφορές με σεξουαλική συνδήλωση, οι οποίες θίγουν είτε τη προσωπική του αξιοπρέπεια, λόγω του υποτιμητικού ή ταπεινωτικού χαρακτήρα τους, είτε δημιουργούν για το πρόσωπο αυτό ένα κλίμα ταπεινωτικό, εχθρικό και προσβλητικό» Ο νέος νόμος επεκτείνει την έννοια της σεξουαλικής παρενόχλησης στον χώρο της εκπαίδευσης, των ιατρικών υπηρεσιών και της υπηρεσιών κατοικίας και αυξάνει την ποινή φυλάκισης σε δύο χρόνια και τη χρηματική ποινή σε 30.000 ευρώ… artinews.gr

Όπως το διετύπωσε η επιφορτισμένη με τη σύνταξη του νέου νόμου, τότε υπουργός δικαιοσύνης, Christiane Taubira: «γνωρίζουμε τις καταστρεπτικές συνέπειες της παρενόχλησης. Ξέρουμε σε ποίον βαθμό μπορεί να καταστρέψει την προσωπικότητα την αυτό-εκτίμηση, την ικανότητα να αφιερωθεί κανείς σε προσωπικά ή επαγγελματικά σχέδια. Αλλά γνωρίζουμε, επίσης, τη μαχητικότητα των γυναικών που αρνούνται να αφεθούν να συντριβούν. Για εμάς είναι καλλίτερο να εφοδιάσουμε τις ίδιες με όπλα, από το να τις υπηρετούμε [ως Κράτος] με κακό τρόπο».

Πληροφορίες: https://repository.kallipos.gr/bitstream/11419/6181/2/02_chapter_04.pdf  και ΑΠΕ-ΜΠΕ

gyniigyniigynii