Κορωνησία: Ένα ιδιαίτερο νησί στον Αμβρακικό

[ ARti news / Ήπειρος / 16.04.17 ]

Το πλούσιο σε βλάστηση περιβάλλον, οι ιδιαίτερες ψαρόβαρκες (πριάρια), οι κατάφυτες νησίδες, το φυσικό ανάγλυφο της περιοχής και το ήπιο κλίμα δημιουργούν μία ιδιαίτερη αίσθηση όταν κάποιος επισκέπτεται το νησί Κορωνησία που βρίσκεται στον Αμβρακικό κόλπο.

Η επιστήμη της γεωγραφίας χαρακτηρίζει τον Αμβρακικό κλειστό κόλπο καθώς επικοινωνεί με το Ιόνιο Πέλαγος μέσω ενός στενού διαύλου πλάτους μόλις 500 μέτρων, που βρίσκεται ανάμεσα στο Άκτιο και την πόλη της Πρέβεζας. Το καλύτερο σημείο για ν' αποκτήσει κανείς μια ολοκληρωμένη εικόνα της ιδιαίτερης αυτής περιοχής της Δυτικής Ελλάδας είναι το ψαροχώρι της Κορωνησίας που προσεγγίζεται εύκολα από την πόλη της Άρτας.

Η Κορωνησία είναι ένα χωριό-νησί στον Αμβρακικό κόλπο με 167 μόνιμους κατοίκους (απογραφή 2011) και απέχει περίπου 25 χιλιόμετρα από την πόλη της Άρτας. Με βάση τη νέα διοικητική διαίρεση που προβλέπει το Σχέδιο Καλλικράτης, η Κορωνησία εντάχθηκε στο Δήμο Αρταίων. Οι κάτοικοι του χωριού έχουν ως κύρια ασχολία την αλιεία και τον τουρισμό.

 Το χωριό εκτείνεται σε ένα μικρό ύψωμα, αγναντεύοντας ολόγυρα την κλειστή θάλασσα και τις αμμονησίδες. Αξιόλογος είναι ο παλιός βυζαντινός ναός του 7ου αι. (ή κατά άλλους μελετητές του 10ου αι.), αφιερωμένος στην Παναγιά. Αν και έχουν γίνει αρκετές δομικές αλλαγές στο πέρασμα των αιώνων, θεωρείται ότι ανήκει στον σπάνιο τύπο του σταυροειδούς ημιεγγεγραμμένου με τρούλο ναού. Επίσης, ο Όσιος Ονούφριος ο εν Κορωνησία μόνασε σε ένα μοναστήρι στο νησί της Κορωνησίας. Δεν υπάρχουν ακριβείς πληροφορίες σχετικά με το θάνατό του. Η μνήμη του τιμάται στις 12 Ιουνίου μαζί με τον Άγιο Ονούφριο της Αιγύπτου και θεωρείται ο προστάτης της Κορωνησίας.

 Τον Αύγουστο στην Κορωνησία πραγματοποιούνται σημαντικές πολιτιστικές εκδηλώσεις με έντονο λαογραφικό και θρησκευτικό ενδιαφέρον, όπως είναι το μεγάλο πανηγύρι της Παναγίας και η Γιορτή της Σαρδέλας. Ωστόσο, η καλύτερη εποχή για επίσκεψη στην περιοχή είναι η άνοιξη, καθώς ο, συνήθως, ευχάριστος καιρός ευνοεί τις υπαίθριες δραστηριότητες.

Από την Κορωνησία μπορεί να εξορμίσει κανείς για μια σύντομη περιπέτεια στις λιμνοθάλασσες Ροδιά, Λογαρού και Τσουκαλιό που είναι το κέντρο ενός ξεχωριστού υδροβιότοπου.

Ο καθένας μπορεί ν' ασχοληθεί με την παρατήρηση πουλιών (Βird watching). Η ενδιαφέρουσα αυτή δραστηριότητα έχει φανατικούς φίλους σε ολόκληρο τον κόσμο. Πολλούς από αυτούς θα τους δείτε στους υγρότοπους του Αμβρακικού να παρακολουθούν τις αποικίες των πουλιών. Ο Αμβρακικός Κόλπος είναι ένα από τα πιο σημαντικά οικοσυστήματα στον χώρο της Μεσογείου. Μάλιστα, εδώ διαχειμάζει περίπου το 1/3 του συνολικού πληθυσμού των υδρόβιων πουλιών της Ελλάδας.

Στη λιμνοθάλασσα Τσουκαλιό φωλιάζουν περίπου 35 ζευγάρια του σπάνιου και απειλούμενου αργυροπελεκάνου. Τα ζεστά, ρηχά νερά είναι το ιδανικό μέρος για αναπαραγωγή πάρα πολλών ειδών της θαλάσσιας πανίδας.

Για περισσότερες πληροφορίες θα πρέπει να επισκεφτείτε το Κέντρο Ερευνας και Πληροφόρησης Σαλαώρας (τηλ. 26810 74772) και το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κόπραινας (τηλ. 26810 69683, www.ornitho-logiki.gr).

Γλώσσες, κεφαλόπουλα, λαβράκια, τσιπούρες, χέλια, γαρίδες, σουπιές είναι μερικά μόνο από τα είδη ψαριών που χάρισαν στον Αμβρακικό τον τίτλο της πιο πλούσιας λιμνοθάλασσας της χώρας. Παρ' όλα αυτά, ακόμη και σήμερα, οι ανθρωπογενείς πιέσεις που δέχεται ο Αμβρακικός είναι έντονες. Βιομηχανικά, κτηνοτροφικά και γεωργικά απόβλητα ρίχνονται ανεξέλεγκτα στην κλειστή θάλασσα. Το πρόβλημα έγινε μεγαλύτερο μετά την κατασκευή των φραγμάτων στον Λούρο και στον Άραχθο, που προκάλεσαν μείωση της εισροής γλυκού νερού και δυσκολία στην ανανέωση των υδάτων. Επιπλέον, τα φυτοφάρμακα έχουν κάνει τεράστια καταστροφή. Ομοίως, σκουπίδια, μπάζα και κάθε λογής στερεά απόβλητα πνίγουν τους καλαμιώνες και τα έλη. Οι ψαράδες στην Κορωνησία, στον Μύτικα και στη Βόνιτσα βλέπουν τις ψαριές τους να μειώνονται συνεχώς και τη θάλασσα να αργοπεθαίνει.

Τελευταία, η θάλασσα κοντά στην Κορωνησία έχει καταστεί πίστα διάφορων θαλάσσιων σπορ όπως το σέρφινγκ κ.ά. 

«Η Παναγία της Κορωνησίας», Συλλογικό Έργο Εφορεία Αρχαιοτήτων Άρτας, 2016, σελ. 180

Το βιβλίο «Η Παναγία της Κορωνησίας» αναφέρεται στον πανάρχαιο Ναό τον αφιερωμένο στη Γέννηση της Υπεραγίας Θεοτόκου, που διασώθηκε επάνω σε ένα από τα γραφικά νησάκια του Αμβρακικού Κόλπου, την Κορωνησία. Τον Οκτώβριο του 2015 ολοκληρώθηκαν οι εργασίες από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Άρτας για την ανάδειξη και συντήρηση του βυζαντινού ναού.

Πιστεύεται ότι ο ναός της Παναγίας οικοδομήθηκε επάνω στα ερείπια εγκαταλειμμένης μονής του 7ου αιώνα και χρονολογείται από τον 10ο αιώνα, είναι δηλαδή από τα παλαιότερα βυζαντινά μνημεία της περιοχής της Άρτας.

Στο βιβλίο αναφέρεται η ιστορία του νησιού και του ναού, οι παραδόσεις που υπάρχουν για τον Όσιο Ονούφριο που μόνασε εκεί κατά τον 18ο αιώνα, την εξέλιξη του μνημείου και των άλλων κτιρίων που σώζονται και συνδέονται με τον Όσιο. Περιέχει κείμενα που αφορούν την ιστορία, την αρχιτεκτονική, τις τοιχογραφίες, το τέμπλο, τεχνικά και τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά, τα σπόλια και τις εικόνες του βυζαντινού ναού της Παναγίας. Ένα μέρος των φωτογραφιών και των αεροφωτογραφιών που εικονογραφούν τα κείμενα, ανήκουν στον φωτογράφο-κινηματογραφιστή Βασίλη Γκανιάτσα και οι υπόλοιπες φωτογραφίες προέρχονται από το φωτογραφικό αρχείο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Άρτας, τα προσωπικά αρχεία της Διευθύντριας, Βαρβάρας Παπαδοπούλου , των Ι.Λιούγκου, Κ.Υψηλού και της Μ. Πέγιου.

Ο ναός έχει υποστεί πολλές μεταβολές και επεμβάσεις. Υπήρξε καθολικό ονομαστής βυζαντινής μονής , σήμερα όμως λειτουργεί ως ενοριακός ναός του νησιού της Κορωνησίας. Το μοναστήρι της Κορωνησίας μαρτυρείται για πρώτη φορά σε δύο σημειώματα του 1193. Το 1670, η Μονή ανακαινίσθηκε ριζικά από τον ιερομόναχο Ευγένιο, ο οποίος έκτισε νέα κελιά και συγκέντρωσε αρκετούς μοναχούς. Τον 18ο αιώνα και συγκεκριμένα το δεύτερο μισό του ίδιου αιώνα ο ναός τοιχογραφήθηκε εκ νέου από τον Αρτινό ζωγράφο Αλέξιο. Εργασίες στη μονή έγιναν επίσης και το 1870 από τον ηγούμενο Αμβρόσιο Ραφαηλίδη. Την ίδια εποχή κτίστηκε και το κωδωνοστάσιο στη βόρεια πλευρά. Το 1918 η μονή Κορωνησίας έπαψε να λειτουργεί ως μοναστήρι , έγινε μετόχι του μοναστηριού του Προφήτη Ηλία που βρίσκεται στα Ηλιοβούνια Πρέβεζας και άρχισε ένα λειτουργεί ως ενοριακός ναός. Τέλος το 1962 η βόρεια πλευρά επιχρίσθηκε και κατασκευάστηκε το χαγιάτι.

Η Μονή της Κορωνησίας είχε μεγάλη κτηματική περιουσία, δάση, αμπέλια κυρίως στις απέναντι ακτές της Αιτωλοκαρνανίας. Ήταν επίσης γνωστή για τα χελοκοφινοβίβαρα εκτροφεία χελιών που διέθετε στον Αμβρακικό Κόλπο. Το Μοναστήρι της Κορωνησίας είχε επίσης στη δικαιοδοσία του ιχθυοτροφεία, το χωριό Καλογερικό και τα νησάκια του Αμβρακικού, Κέφαλος και Λίσα. Από την περιουσία της αυτή τον 19ο αιώνα δαπανούσε 3.500 γρόσια για σχολεία της Άρτας και της Πρέβεζας. Μετόχι της υπήρξε επίσης το μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής στο Μυρτάρι Βόνιστας.

Αναφορές στο Μοναστήρι της Παναγίας της Κορωνησίας γίνονται από τον Π. Αραβαντινό και τον μητροπολίτη Σ. Ξενόπουλο, οι οποίοι χρονολόγησαν το καθολικό αντίστοιχα τον 11ο και 7ο αιώνα. Το 1969 ο Α. Ορλάνδος δημοσίευσε την πρώτη σοβαρή και εμπεριστατωμένη μελέτη για τη μονή και χρονολόγησε το καθολικό στα τέλη του 10ου ή στις αρχές του 11ου αιώνα. Στα τέλη του 10ου αιώνα χρονολόγησε επίσης  το ναό και ο καθηγητής Π. Βοκοτόπουλος.

 Ο αρχιτεκτονικός τύπος του ναού ήταν κτισμένος στον τύπο του ελεύθερου σταυρού.

Το οικοδομικό συγκρότημα του ναού του Γενεσίου της Θεοτόκου περιλαμβάνει το ναό της Παναγίας με την κατά μήκος της βόρειας πλευράς του στοά και το συνδεδεμένο με αυτό κωδωνοστάσιο, το προσαρτημένο κατά μήκος της νότιας πλευράς του ναού ερειπωμένο πρόσκτισμα (το ελαιοτριβείο) και τα λείψανα της κούλιας, του κτηρίου, δηλαδή, των κελιών της Μονής, το παρακείμενο σε αυτά παλαιό δημοτικό σχολείο του χωριού και το παρεκκλήσιο του Αγίου Ονουφρίου (μονόχωρος δρομικός θολοσκέπαστος ναΐσκος, με εξωτερικές διαστάσεις περίπου 3,50 Χ 4,80μ., ο οποίος χρονολογείται τον 13ο ή 14ο αιώνα) που βρίσκεται σε μικρή απόσταση στα νοτιοανατολικά.

Οι τοίχοι του ναού είναι κτισμένοι εξωτερικά με αργούς ή αμελέστατα λαξευμένους τοπικούς ασβεστόλιθους και σπανιότερα πωρόλιθους μεταξύ των οποίων παρεμβάλλονται κατά τρόπο άτεχνο στους οριζόντιους αρμούς μονές και πολύ σπάνια διπλές σειρές πλίνθων και στους κατακόρυφους αρμούς μονές πλίνθοι πάχους από 1,5 εκ. ως 3,5 εκ, ή τεμάχια κεραμιδιών. Στην κατασκευή έχει χρησιμοποιηθεί άφθονο ασβεστοκονίαμα.

Στο ναό της Παναγίας της Κορωνησίας έχουν χρησιμοποιηθεί αρκετά αρχιτεκτονικά μέλη, που προέρχονται από αρχαιότερα κτήρια (τέσσερις μαρμάρινοι αρράβδωτοι κίονες )που χρονολογούνται στην παλαιοχριστιανική περίοδο.

Ο τοιχογραφικός διάκοσμος του ναού ανανεώθηκε σε έξι τουλάχιστον φάσεις.

Το τέμπλο, ωραιότατο δείγμα λαϊκής ξυλογλυπτικής τέχνης των μέσων του 19ου αιώνα βρισκόταν σε πολύ άσχημη κατάσταση, λόγω  κυρίως της δράσης ξυλοφάγων εντόμων. Μια εικόνα που επιγράφεται «Η Κυρία Κορωνησία» βρίσκεται στο προσκυνητάρι του ναού.

Το έργο της αποκατάστασης, συντήρησης και ανάδειξης του ναού της Κορωνησίας υλοποιήθηκε κατά το χρονικό διάστημα από τον Αύγουστο του 2011 έως τον Οκτώβριο του 2015.

Για τον τόμο συνεργάστηκαν οι: Β. Παπαδοπούλου, Ι. Λιούγκος, Σ. Μαμαλούκος και  Μ. Πέγιου.

koronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnnkoronnn